Anna Karenina: Aşk, Tutku ve Yıkımın Hikâyesi

Anna Karenina Romanına Kısa Bir Giriş

Rus yazar Tolstoy'un 19. yüzyılda yazmış olduğu "Anna Karenina" adlı eser, yazıldığı dönemden bu yana evrenselliğini koruyan ve sadece Rusya'da değil dünya kültürünün edebî mirası hâline gelmiş önemli bir romandır. Tolstoy'un yapıtlarında bireyin yalnızca içsel yolculuğu anlatılmaz; aynı zamanda onun düşünme süreci ve hislerinin inceliği de derin bir şekilde işlenir.

Tolstoy, Anna Karenina romanı dâhil olmak üzere bütün eserlerinde tek boyutlu iyi ya da kötü karakterler yaratmaz. Bunun yerine insanların içindeki iyi ve kötü olan bütün duyguları karakterlerine yansıtır. Bununla birlikte Tolstoy, Anna Karenina romanında olduğu gibi erdemli bireyleri ve güçlü bir maneviyat duygusunu anlatırken, karakterlerin iç çatışmalarını da ait oldukları sınıfla ilişkileri, soylulardan farklı düşünmeleri ve ahlaki değerleri sorgulamaları üzerinden gösterir. Bu şekilde Tolstoy, birazdan inceleyeceğimiz Anna Karenina romanında olduğu gibi karakterlerinin iç dünyasını, ruhlarındaki gizemleri ve psikolojik tasvirleri ustalıkla ele alır.

Bu romanın asıl gücü detaylarında saklıdır; bu yüzden Anna Karenina'yı kısaltılmış baskılar yerine, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlanan ve Ayşe Hacıhasanoğlu çevirisini okumanız en doğru tercih olacaktır.

Tolstoy Anna Karenina Romanını Neden Yazdı?

Anna Karenina romanı, yalnızca trajik bir aşk hikâyesi anlatmaz; aynı zamanda Tolstoy'un yaşadığı dönemin toplumsal yapısını ve ahlaki değerlerini sorgulayan derin bir roman olarak da öne çıkar. Tolstoy bu eseri yazarken Rus aristokrasisinin yaşam biçimini, evlilik kurumunu ve toplumun birey üzerindeki baskısını ele almak istemiştir. Bu nedenle Tolstoy'un Anna Karenina'yı rastgele yazmadığını; onu bu romanı yazmaya iten olaylar zincirini de bilmek önemlidir.

Tolstoy'un Anna Karenina romanını yazmasına ilham veren olaylardan biri, arkadaşı Bibikov'un başına gelen trajik bir olaydır. Tolstoy'un arkadaşı Bibikov'un sevgilisi Anna Stepanovna, Bibikov'un başka bir kadınla evleneceğini öğrendiğinde arkasında bir not bırakır ve trenin önüne atlayarak intihar eder. Bibikov'a bıraktığı notta "Katilim sensin." yazmaktadır. Bu olay Tolstoy'u derinden etkiler ve Anna Karenina romanının trajik atmosferinin şekillenmesinde önemli bir rol oynar.

Bazı yorumculara göre romandaki ana karakterlerden Konstantin Levin de Tolstoy'un kendisini yansıtır. Çünkü Anna Karenina romanında Levin, Tolstoy gibi düşünür ve onun gibi iç hesaplaşmalara girer. Tolstoy da romana başlamadan önce yoğun içsel çatışmalar yaşamaktadır. Dolayısıyla her ne kadar Tolstoy Anna Karenina romanında konuyu yasak bir aşk üzerinden işlese de romanın asıl odak noktası devrim öncesi Rus toplumundaki kültürel yozlaşma, aristokrasinin çöküşü ve Rusya'nın içinde bulunduğu toplumsal durumdur. Tolstoy bu konuları romandaki karakterlerin içsel çatışmaları ve ahlaki sorgulamaları aracılığıyla anlatır.

Anna Karenina Roman Özeti

Anna Karenina romanı, dünya edebiyatının en ünlü açılış cümlelerinden biriyle başlar:

"Mutlu aileler birbirine benzer; her mutsuz ailenin mutsuzluğu kendine göredir."

Anna Karenina ile genç ve yakışıklı subay Kont Vronsky'nin yolları, Anna'nın erkek kardeşi Stepan Arkadiç Oblonski'nin eşi Dolly'yi aldatmasıyla ortaya çıkan aile sorunlarını çözmek için Anna'nın Moskova'ya yaptığı tren yolculuğu sırasında kesişir. Anna'nın istasyona ilk gelişinde bir işçinin trenin altına atlayarak hayatına son vermesi, romanda sıradan bir olay gibi sunulsa da derin bir anlam taşır. Çevredeki insanların bu ölümü neredeyse kayıtsızlıkla karşılaması, toplumun duyarsızlığını gözler önüne sererken; Anna'nın bu olaydan derinden etkilenmesi, onun hassas ruh hâlinin ilk işaretlerinden biri olur. Romanın ilerleyen bölümlerinde bu sahne adeta bir önseziye dönüşerek Anna'nın trajik sonunu simgesel biçimde haber verir. Anna ve Vronsky'in karşılaşması romanın kaderini değiştiren bir dönüm noktası olur. O günden sonra Vronsky, Anna'ya tutkulu bir şekilde aşık olur. Özellikle baloda yaşanan yakınlaşma, bu aşkın ilk kıvılcımıdır.

Bu sırada Konstantin Levin, Kitty'ye evlenme teklif eder ancak reddedilir. Çünkü Kitty, Vronsky ile evlenmeyi umut etmektedir. Fakat balodan sonra Vronsky'nin Anna'ya olan ilgisi belirginleşince Kitty büyük bir hayal kırıklığı yaşar ve hastalanarak depresyona girer.

Anna Karenina ve Vronski Aşkı

Anna Karenina Petersburg'a döndüğünde Vronsky de onun peşinden gelir. Bu durum her ne kadar Anna'nın hoşuna gitse de başlangıçta Vronsky'ye Kitty'e geri dönmesini söyler. Yaklaşık bir yıl boyunca bu ilişkiye direnmeye çalışır; ancak sonunda tutkulu aşkına yenik düşer ve Vronsky ile gizlice görüşmeye başlar.

Zamanla bu yakınlaşma yüksek sosyete çevrelerinde dedikodulara yol açar. Bu söylentiler sonunda Anna'nın eşi Aleksey Aleksandroviç Karenin'in kulağına kadar gider. Karenin başlangıçta karısına güvenir ve bu söylentileri ciddiye almaz; fakat zamanla Anna'nın davranışlarını gözlemledikçe şüphe duymaya başlar. En sonunda hamile kalan Anna, Vronsky ile yaşadığı yasak aşkı eşine itiraf eder. Böylece Anna'nın hayatındaki en zor dönem başlar.

Karenin her şeye rağmen onu affetmeye ve evliliği sürdürmeye çalışsa da Anna, yaşadığı büyük tutkudan vazgeçemez ve oğlunu bir daha görememe ihtimalini bile göze alarak Vronsky ile yaşamayı seçer. Ancak Petersburg'un yüksek sosyetesi Anna'yı dışlar ve ona "ahlaksız kadın" gözüyle bakar. Anna Karenina ile Vronsky'nin bir kızları olur; fakat Anna giderek yalnızlaşır ve derin bir depresyona sürüklenir.

Roman ilerledikçe Anna Karenina ile Vronsky arasındaki ilişki de giderek yıpranır. Anna, Vronsky'nin artık kendisini eskisi gibi sevmediğini düşünmeye başlar ve hatta onun kendisini aldattığından şüphe eder. Kocasından göremediği sevgiyi Vronsky'de bulmayı uman Anna için bu durum dayanılmaz bir hâl alır.

Sonunda Anna, içinde bulunduğu umutsuzluk ve yalnızlık duygusuna daha fazla dayanamaz. Anna Karenina romanının en trajik sahnesinde, kendisini bir trenin altına atarak hayatına son verir. Bu olay, Tolstoy'un roman boyunca anlattığı tutku, toplum baskısı ve insan psikolojisinin en dramatik sonucunu oluşturur.

Anna Karenina Roman Tahlili ve Levin Karakter Analizi

Tolstoy, Anna Karenina romanında olay örgüsünü birbirinden zıt iki ilişki üzerinden kurar: Anna–Vronsky ve Levin–Kitty ilişkileri. Anna'nın trajik ve yıkıcı aşkına karşın Levin ile Kitty'nin ilişkisi daha dengeli, olgun ve umut dolu bir aşkı temsil eder.

Kitty, Anna Karenina romanında Kont Vronsky ile ilişkisinin sona ermesinden sonra ağır bir depresyona girer ve hastalanır. Levin ise bu süreçte aşkına karşılık bulamadığı için duygularını bastırır ve kendisini tamamen aşktan uzaklaştırır. O sırada yaptığı tek şey köyüne dönüp toprağını işlemektir. Levin bu şekilde yıllarını geçirirken hayatın anlamı, insanın mutluluğu ve toplum üzerine pek çok şey düşünür.

Yıllar sonra Kitty ile yeniden karşılaştıklarında bu kez daha samimi bir ortamda konuşma fırsatı bulurlar. Levin, Kitty'yi daha olgunlaşmış bir hâlde görürken; Kitty de Levin'in içtenliğini, samimiyetini ve gerçek sevgisini fark eder. Böylece iki karakter arasındaki ilişki yeniden gelişir ve evlenmeye karar verirler. Zaman zaman aralarında sorunlar yaşansa da bu sorunları birlikte aşmayı başarırlar ve sonunda bir çocukları olur. Levin, çocuğunun doğumundan sonra derin bir içsel aydınlanma yaşar. Bu nedenle Anna Karenina romanında Levin ve Kitty'nin evliliği, yalnızca romantik bir birliktelik olarak değil; aynı zamanda aile, sadakat ve karşılıklı anlayış üzerine kurulu bir yaşam modeli olarak sunulur.

Levin Tolstoy'un kendisini yansıtan bir figürdür. Levin, aristokrat bir toprak sahibidir ancak şehir hayatından çok kırsal yaşamı tercih eder. Onun için çalışma, doğa ve sade bir hayat büyük önem taşır. Levin sürekli olarak hayatın anlamını, insanın mutluluğunu ve inancın rolünü sorgular. Özellikle Tolstoy'un yaşadığı dönemde Rusya'da Slavların Osmanlı'ya karşı ayaklanması sırasında ortaya çıkan savaş ortamına verdiği tepkiyi, romanın son bölümlerinde Levin karakterinin düşüncelerinde açıkça görmek mümkündür. Kiti karakterine ise Tolstoy eşi Sonya'dan bir çok özellik katar. 

Tolstoy Anna Karanina romanında ana karakter Levin'i düşünceleri ve yaşamıyla daha iyi bir hale dönüştürürken Anna'nın hayatını iyiden kötüye doğru dönüşümünü gözler önüne serer. Bunun en büyük sebebi Anna'nın içten içe başına ne geleceğini bilmesine rağmen herşeyi kadere bırakıp Vronsky ile ilişkine devam etmesidir. Oldukça duygusal ve hassas bir kadın olan Anna Karenina hayatı boyunca istediği sevgiyi ve ilgiyi Vronsky'den alamayınca iyice uzaklaşır ki ne gidecek bir yeri ne de yardım isteyeceği biri kalır. En sonunda bu çaresizlikle kendisini cezalandır ve intihar eder. İntihar ederken tek amacı ölmek değil aynı zamanda Vronsky'i de cezalandırmaktır. Anna Karenina'nın intiharı  Vronsky'in ruhunu perişan eder. 

Tolstoy'un Toplum Eleştirisi

Burada Tolstoy bize kadının toplumundaki yerini ve durumunu göstermeye çalışır. Anna'nın yaşadığı trajedi, yalnızca bir aşkın sonucu değil, aynı zamanda toplum tarafından dışlanan bir bireyin çaresizliğidir. Diyebiliriz ki Tolstoy eserlerini yazarken ahlakçı olmuş, insanların ahlaki yönlerini yansıtırken kendi ahlaki görüşlerini de ortaya koymuştur. 

Sonuç olarak Anna Karanina eseri Tolstoy'un yaşadığı dönemin Rus aristokrasisine yönelttiği güçlü bir toplum eleştirisidir. Petersburg ve Moskova'daki yüksek sosyete yaşanan yüzeysel ilişkiler, yapay değerler ve ikiyüzlü ahlak anlayışını Tolstoy gerçekçi bir zeminde eleştirir.

Tolstoy'un toplum eleştirisi yalnızca aristokrat yaşamla sınırlı değildir. Levin karakteri üzerinden alternatif bir yaşam biçimi de sunulur. Levin'in kırsal hayata yönelmesi, toprağa bağlı bir yaşam sürmesi ve köylülerle kurduğu ilişki, Tolstoy'un idealize ettiği daha doğal ve samimi bir hayatı temsil eder. Levin'in şehir hayatına ve aristokrat çevrelere duyduğu yabancılık, Tolstoy'un bu yapay dünyaya karşı mesafesini açıkça ortaya koyar.

Sonuç: Anna Karenina Romanının Anlamı

Tolstoy'un tüm romanları arasında en çok okunan ve yabancı dillere en çok çevrilen eseri 'Anna Karenina"dır. Eser okuyucuna yalnız bir hikaye anlatmaz; onu insanın en kırılgan yönleriyle yüzleştirir. Anna Karenina, okunduktan sonra geride bırakılan değil, insanın içinde kalmaya devam eden bir romandır.

Romanın gücü, iyi ve kötü gibi keskin ayrımlar yapmamasından gelir. Anna ne sadece bir "suçlu"dur ne de tamamen masumdur; aynı şekilde Vronsky, Karenin ya da Levin de tek yönlü karakterler değildir. Dolayısıyla Tolstoy, insanın içinde aynı anda var olabilen çelişkili duyguları göstererek, okuyucuyu yargılamaktan çok anlamaya zorlar. Bu da Anna Karenina karakter analizi açısından romanı eşsiz kılar.

Tolstoy Anna Karenina ve Vronsky arasındaki ilişkide aşkın romantize edilen yüzünü değil, insanı tüketebilen tarafını ortaya koyar. Burada toplum eleştirisi de ortay çıkar ve insanların cinsiyetlerine göre yargılanmasını, aristokrasinin yüzeysel ilişkilerini, görünen ahlaki değerleri açıkça sorgular. Anna'nın hikayesi de bu yüzden bir trajediye dönüşür.

Levin ve Kitty karakteri ise Anna-Vronsky ilişkisine göre bir denge kurar ve Tolstoy'un idealine daha yakındır. Levin sorgulayıcı yapısı ve kendi anlam arayışının peşinde olması aslında mutluluğun dış dünyada değil bireyin iç dünyasında olduğunun en iyi kanıtıdır. Bu da Anna Karenina'nın temaları içinde en derin olanlardan biridir.

Bugün Anna Karenina'nın hâlâ okunmasının sebebi, anlattığı şeylerin değişmemesidir. Aşk, yalnızlık, toplum baskısı ve anlam arayışı hâlâ insan hayatının merkezindedir. Anna Karenina, her okunduğunda yeni anlamlar kazanan ve etkisini asla kaybetmeyen bir edebiyat klasiği olarak varlığını sürdürmektedir.

Anna Karenina'yı anlamak, yalnızca bir edebî eseri çözümlemek değil, aynı zamanda insanın kendine yönelttiği en zor sorularla yüzleşmeyi göze almaktır. Kendinize dürüst sorular sormaya hazırsanız, bu roman sizi bekliyor. Bir sonraki roman analizinde görüşmek dileğiyle sevgiyle kalın… 

Sueda Torun